Οι χρονιές 2011 και 2012 έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πορεία των σχέσεων Κύπρου–Ισραήλ, επειδή τότε η συνεργασία πέρασε από τις γενικές διπλωματικές επαφές σε πιο πρακτικό και στρατηγικό επίπεδο. Στο κέντρο εκείνης της περιόδου βρέθηκε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, με φόντο τις ενεργειακές ανακαλύψεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τις αλλαγές στις περιφερειακές ισορροπίες και την αυξανόμενη σημασία της κυπριακής ΑΟΖ.
Το 2011 ήταν ήδη χρονιά έντασης γύρω από την κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Η Κυπριακή Δημοκρατία είχε προχωρήσει σε αδειοδοτήσεις για έρευνες υδρογονανθράκων, ενώ η ανακάλυψη του κοιτάσματος «Αφροδίτη» στο τεμάχιο 12, που ανακοινώθηκε από τη Noble Energy στα τέλη του 2011, επιβεβαίωσε ότι η περιοχή είχε σοβαρό ενεργειακό ενδιαφέρον. Το ίδιο διάστημα, το Ισραήλ είχε ήδη στο ενεργειακό του χαρτοφυλάκιο τα κοιτάσματα Ταμάρ και Λεβιάθαν, γεγονός που έκανε τη συνεργασία με την Κύπρο πιο ουσιαστική και όχι απλώς θεωρητική.
Η επίσκεψη του 2012 και το νέο βάρος των σχέσεων
Τον Φεβρουάριο του 2012 ο Μπενιαμίν Νετανιάχου πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Κύπρο, την πρώτη επίσκεψη Ισραηλινού πρωθυπουργού στο νησί. Συναντήθηκε με τον τότε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια, σε μια περίοδο κατά την οποία Λευκωσία και Τελ Αβίβ αναζητούσαν πιο σταθερούς διαύλους συνεργασίας στην ενέργεια, την ασφάλεια και τη διαχείριση κρίσεων. Η επίσκεψη καταγράφηκε τότε ως διπλωματικό ορόσημο, ακριβώς επειδή συνέπεσε με την ανάδειξη της Ανατολικής Μεσογείου σε ενεργειακό πεδίο με γεωπολιτική αξία.
Το πλαίσιο δεν ήταν ουδέτερο. Η συμφωνία οριοθέτησης της ΑΟΖ Κύπρου–Ισραήλ είχε υπογραφεί τον Δεκέμβριο του 2010 και είχε δημιουργήσει τη νομική βάση για συνεργασία σε θαλάσσιες ζώνες όπου υπήρχαν προοπτικές εκμετάλλευσης φυσικού αερίου. Από εκεί και μετά, οι επαφές των δύο κυβερνήσεων συνδέθηκαν με πρακτικά ζητήματα: πώς θα προστατεύονταν οι ενεργειακές υποδομές, πώς θα διευκολυνόταν η έρευνα και η μεταφορά φυσικού αερίου, και με ποιους τρόπους θα μπορούσε η Κύπρος να αποκτήσει ρόλο σε περιφερειακές ενεργειακές διαδρομές.
Οι μορφές συνεργασίας που συζητήθηκαν τότε δεν περιορίζονταν σε μία μόνο επιλογή. Περιλάμβαναν συντονισμό σε θέματα έρευνας και διάσωσης, ασφάλεια στη θάλασσα, τεχνικές επαφές για ενεργειακές υποδομές και πιθανές συνέργειες στην αξιοποίηση φυσικού αερίου. Για την Κύπρο, αυτά είχαν πρακτικό νόημα επειδή η χώρα αποκτούσε ένα νέο πεδίο οικονομικής και διπλωματικής ισχύος. Για το Ισραήλ, η Κύπρος προσέφερε γειτονική ευρωπαϊκή παρουσία, θαλάσσια σύνδεση και πολιτικό εταίρο σε μια περίοδο δύσκολων σχέσεων με την Τουρκία.
Γιατί επανέρχεται σήμερα αυτή η περίοδος
Η αναφορά στον Νετανιάχου του 2011 και του 2012 δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Βοηθά να εξηγηθεί πώς διαμορφώθηκε ένα μέρος της σημερινής αρχιτεκτονικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Κύπρος, από μικρό κράτος με περιορισμένο βάθος ισχύος, άρχισε να κινείται ως κόμβος ανάμεσα σε Ευρωπαϊκή Ένωση, Ισραήλ και περιφερειακές ενεργειακές εξελίξεις. Η επίσκεψη Νετανιάχου το 2012 αποτέλεσε δημόσια επιβεβαίωση αυτής της μετατόπισης.
Η σημασία εκείνων των ετών φαίνεται και από τη συνέχεια: οι τριμερείς συνεργασίες Κύπρου–Ελλάδας–Ισραήλ, οι συζητήσεις για ηλεκτρικές και ενεργειακές διασυνδέσεις, αλλά και η σταθερή ατζέντα για ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν ρίζες στην περίοδο όπου τα κοιτάσματα φυσικού αερίου και οι θαλάσσιες οριοθετήσεις άλλαξαν τους υπολογισμούς. Δεν σημαίνει ότι όλα τα σχέδια προχώρησαν όπως είχαν παρουσιαστεί τότε. Σημαίνει όμως ότι το 2011 και το 2012 έθεσαν το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Λευκωσία άρχισε να αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στις περιφερειακές ισορροπίες.
