Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη συγκαλείται κάθε Σεπτέμβριο με τη συμμετοχή αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων από σχεδόν κάθε χώρα του πλανήτη. Φέτος, ωστόσο, μία από τις πιο σταθερές παρουσίες της εβδομάδας υψηλού επιπέδου αναμένεται να απουσιάζει: ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς, δεν θα βρεθεί στην αίθουσα, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αρνήθηκαν για δεύτερη φορά να του χορηγήσουν βίζα εισόδου.
Τι σημαίνει πρακτικά η άρνηση βίζας
Η απόφαση δεν αφορά απλώς μια γραφειοκρατική εκκρεμότητα. Η έδρα του ΟΗΕ βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, γεγονός που σημαίνει ότι η φιλοξενία της Γενικής Συνέλευσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάθεση της αμερικανικής διοίκησης να εκδώσει τα απαραίτητα ταξιδιωτικά έγγραφα. Η πρακτική αυτή έχει μακρά ιστορία και έχει κατά καιρούς προκαλέσει εντάσεις, καθώς κράτη-μέλη θεωρούν ότι η πρόσβαση στην έδρα του οργανισμού αποτελεί λειτουργική προϋπόθεση της συμμετοχής τους και όχι προνόμιο που παραχωρείται κατά το δοκούν.
Για τον Αμπάς, η δεύτερη άρνηση σε σύντομο διάστημα ενισχύει την εικόνα αποκλεισμού του από τη βασική πλατφόρμα διεθνούς διπλωματίας. Ο Παλαιστίνιος πρόεδρος έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν τον βήμα της Γενικής Συνέλευσης για να θέσει το ζήτημα της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης, των εποικισμών και της ανθρωπιστικής κατάστασης στη Γάζα. Η απουσία του στερεί από την Παλαιστινιακή Αρχή ένα από τα λίγα βήματα όπου μπορεί να απευθυνθεί απευθείας σε όλα τα κράτη-μέλη ταυτόχρονα.
Το διπλωματικό παρασκήνιο και οι αντιδράσεις
Η κίνηση των ΗΠΑ εντάσσεται σε μια ευρύτερη περίοδο αμερικανικής πίεσης προς την Παλαιστινιακή Αρχή, με φόντο τον πόλεμο στη Γάζα και τη συζήτηση για τη μεταπολεμική διακυβέρνηση του παλαιστινιακού θύλακα. Η Ουάσιγκτον έχει επανειλημμένα ζητήσει μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση της Ραμάλα, ενώ παράλληλα έχει μπλοκάρει ή καθυστερήσει κινήσεις που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη διεθνή νομιμοποίηση της παλαιστινιακής πλευράς, όπως η πλήρης ένταξη στον ΟΗΕ.
Από την πλευρά τους, παλαιστίνιοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν την άρνηση παραβίαση της Συμφωνίας Έδρας μεταξύ ΗΠΑ και ΟΗΕ, η οποία προβλέπει ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν πρέπει να εμποδίζει την πρόσβαση εκπροσώπων κρατών-μελών στις εργασίες του οργανισμού. Το επιχείρημα αυτό έχει διατυπωθεί και στο παρελθόν, χωρίς ωστόσο να έχει οδηγήσει σε δεσμευτική απόφαση που να αναγκάζει την Ουάσιγκτον να αναθεωρήσει.
Για την Κύπρο και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, το ζήτημα δεν είναι απομακρυσμένο. Η Λευκωσία διατηρεί σταθερές σχέσεις με την Παλαιστινιακή Αρχή και έχει ενεργό ρόλο σε ανθρωπιστικές πρωτοβουλίες για τη Γάζα, ενώ παράλληλα συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί για τη Λευκωσία μια λεπτή ισορροπία: αφενός στηρίζει τη λύση των δύο κρατών και τη συμμετοχή όλων των πλευρών σε διεθνή fora, αφετέρου δεν επιθυμεί να διαταράξει τη σχέση της με την Ουάσιγκτον, η οποία παραμένει βασικός εταίρος σε ενεργειακά και αμυντικά θέματα.
Η απουσία Αμπάς από τη φετινή Γενική Συνέλευση δεν αλλάζει το διεθνές σκηνικό από μόνη της, αλλά αποτυπώνει μια τάση: τα κράτη που δεν διαθέτουν ισχυρή διαπραγματευτική ισχύ βλέπουν την πρόσβασή τους στους πολυμερείς θεσμούς να εξαρτάται όλο και περισσότερο από πολιτικές αποφάσεις τρίτων. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι κατά πόσο η Γενική Συνέλευση θα αντιδράσει θεσμικά σε αυτή την πρακτική ή θα την αντιμετωπίσει ως δεδομένη συνθήκη της φιλοξενίας της στη Νέα Υόρκη.
