Η υπόθεση των Στενών του Ορμούζ επιστρέφει στο κέντρο της διεθνούς διπλωματίας, με το Ιράν να εμφανίζεται να καταθέτει νέα πρόταση προς τις ΗΠΑ στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο το χρονοδιάγραμμα των επτά ημερών που φέρεται να προτείνει η Τεχεράνη, αλλά και το βαρύ αντάλλαγμα που ζητά: χαλάρωση της αμερικανικής πίεσης, αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων και άρση περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου.
Σύμφωνα με την ΕΡΤ, η ιρανική πρόταση προβλέπει άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες, εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες τερματίσουν τον στρατιωτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, αποδεσμεύσουν παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και άρουν κυρώσεις που επηρεάζουν τις εξαγωγές πετρελαίου. Πρόκειται για ισχυρούς ισχυρισμούς με μεγάλη γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα, γι’ αυτό και το πραγματικό τους βάρος θα κριθεί από το αν θα υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση, συγκεκριμένο κείμενο συμφωνίας και πρακτική εφαρμογή στο πεδίο.
Η Τεχεράνη φέρεται να κινήθηκε μέσω του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν και του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, επιλέγοντας ένα πολύ σύντομο χρονοδιάγραμμα σε σχέση με προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες. Στο πολιτικό σκέλος, η πρόταση παρουσιάζεται να περιλαμβάνει και μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ ότι μια γρήγορη συμφωνία θα μπορούσε να τον βοηθήσει ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Αυτό δείχνει πως το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ενεργειακό ή ναυτιλιακό πρόβλημα, αλλά και ως πεδίο πολιτικής διαπραγμάτευσης στην Ουάσιγκτον.
Η πρώτη αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, όπως μεταδόθηκε, δεν ήταν ανακοίνωση συμφωνίας αλλά ανάρτηση χάρτη των Στενών του Ορμούζ, με τη θαλάσσια οδό να εμφανίζεται με την ονομασία «Στενό Τραμπ». Η κίνηση αυτή διατηρεί τη σκληρή και συμβολική ρητορική απέναντι στην Τεχεράνη, ενώ αποφεύγει να δώσει καθαρή απάντηση για το αν η Ουάσιγκτον βλέπει την ιρανική πρόταση ως βάση πραγματικής διαπραγμάτευσης.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ έχουν τόσο μεγάλη σημασία
Τα Στενά του Ορμούζ είναι μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία. Από εκεί περνά σημαντικό μέρος των μεταφορών πετρελαίου, γι’ αυτό κάθε εμπλοκή, απειλή ή αβεβαιότητα γύρω από τη διέλευση πλοίων μπορεί να επηρεάσει τις διεθνείς αγορές, το κόστος ενέργειας και την ασφάλεια εφοδιασμού. Για τον απλό πολίτη, τέτοιες κρίσεις δεν μένουν μακριά: μπορούν να μεταφερθούν στις τιμές καυσίμων, στο κόστος μεταφορών και τελικά σε βασικά αγαθά.
Η ιρανική πρόταση, αν επιβεβαιωθεί πλήρως και μπει σε διαπραγματεύσιμο πλαίσιο, θα σημαίνει ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει την πίεση γύρω από τα Στενά σε διαπραγματευτικό χαρτί για κυρώσεις, πετρέλαιο και δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία. Από την αμερικανική πλευρά, ο Τραμπ εμφανίζεται να μην βιάζεται για συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις συνεχίζουν να πιέζουν την ιρανική οικονομία.
Τι μπορεί να ακολουθήσει μετά την πρόταση του Ιράν
Το επόμενο βήμα θα εξαρτηθεί από το αν οι έμμεσες επαφές Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων θα αποκτήσουν συγκεκριμένο περιεχόμενο. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο φέρεται να χαρακτήρισε θετικές τις επαφές, όμως αυτό από μόνο του δεν ισοδυναμεί με συμφωνία. Σε τέτοιες κρίσεις, η απόσταση ανάμεσα σε μια διπλωματική προσέγγιση και σε μια εφαρμόσιμη συμφωνία μπορεί να είναι μεγάλη, ειδικά όταν εμπλέκονται κυρώσεις, στρατιωτική παρουσία, πετρέλαιο και εσωτερική πολιτική.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόταση του Ιράν ανοίγει ένα πιθανό παράθυρο διαπραγμάτευσης, αλλά δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι η κρίση έχει λυθεί. Μέχρι να υπάρξουν επίσημες δεσμεύσεις και ορατές κινήσεις από τις δύο πλευρές, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σημείο υψηλού ρίσκου για την ενέργεια, τη ναυτιλία και τις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν.
