Σε μια κίνηση που επιβεβαιώνει τη μετατόπιση του κέντρου βάρους των διαπραγματεύσεων από την Ουάσιγκτον προς το Κίεβο, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, και ο πρώην σύμβουλος του Λευκού Οίκου, Τζάρεντ Κούσνερ, προσγειώθηκαν σήμερα το πρωί στην ουκρανική πρωτεύουσα. Η συνάντηση με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι διήρκεσε περισσότερες από τρεις ώρες και χαρακτηρίστηκε από τα δύο στρατόπεδα ως «ουσιαστική και σημαντική», σύμφωνα με ανάρτηση του Ουκρανού προέδρου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η ατζέντα πίσω από το άτυπο δίδυμο
Η παρουσία του Κούσνερ, ο οποίος δεν κατέχει επίσημο κυβερνητικό ρόλο, έχει προκαλέσει ποικίλα σχόλια. Ωστόσο, η επιλογή του από τον στενό κύκλο του πρώην προέδρου Τραμπ δεν είναι τυχαία. Ο Κούσνερ διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με επιχειρηματικούς ομίλους που ενδιαφέρονται για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, ενώ ο Γουίτκοφ φέρνει στο τραπέζι την τεχνική γνώση των ενεργειακών συμφωνιών και την εμπειρία από τις διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα.
Σύμφωνα με πηγές κοντά στην ουκρανική προεδρία, η συζήτηση επικεντρώθηκε σε τρία βασικά σημεία. Πρώτον, στην αποκλιμάκωση των συγκρούσεων κατά μήκος του μετώπου των 1.200 χιλιομέτρων, με έμφαση στην περιοχή του Χαρκόβου όπου οι ρωσικές δυνάμεις ενισχύθηκαν εκ νέου τον Αύγουστο. Δεύτερον, στην προστασία της ενεργειακής υποδομής ενόψει του χειμώνα — οι ουκρανικές αρχές εκτιμούν ότι τουλάχιστον το 60% της παραγωγικής τους ικανότητας έχει πληγεί από τα πλήγματα των τελευταίων μηνών. Τρίτον, και ίσως πιο κρίσιμα, στη μορφή των εγγυήσεων ασφαλείας που θα μπορούσαν να συνοδεύσουν μια μελλοντική εκεχειρία, με το ενδεχόμενο ανάπτυξης διεθνούς δύναμης παρατήρησης να τίθεται επί τάπητος.
Ο Ζελένσκι, στην ανάρτησή του, δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη για «μια δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη», αλλά έχει ανάγκη από συγκεκριμένες εγγυήσεις και όχι απλώς υποσχέσεις. Η φράση αυτή διαβάζεται ως προειδοποίηση προς την αμερικανική πλευρά ότι το Κίεβο δεν πρόκειται να δεχθεί ένα μορατόριουμ στα πυρά χωρίς αντίκρισμα.
Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη και το παρασκήνιο
Ενδιαφέρον έχει η ψυχρή υποδοχή της είδησης από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στις Βρυξέλλες, εκφράζεται προβληματισμός για το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον φαίνεται να προχωρά σε ένα παράλληλο διπλωματικό κανάλι με τη Μόσχα, χωρίς να έχει προηγηθεί συντονισμός με το ΝΑΤΟ. Η αίσθηση ότι οι όροι της ειρήνευσης διαμορφώνονται χωρίς την ενεργό συμμετοχή της ΕΕ αποτελεί πηγή τριβής, ειδικά από τη στιγμή που τα κράτη-μέλη καλούνται να επωμιστούν το κόστος οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας.
Από την άλλη πλευρά, το Κρεμλίνο παρακολουθεί με ενδιαφέρον. Οι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν κατ’ επανάληψη δηλώσει ότι δεν βλέπουν τον Γουίτκοφ ως «μεσολαβητή», αλλά ως «μεταφορέα μηνυμάτων». Ωστόσο, το γεγονός ότι το ταξίδι αυτό πραγματοποιείται λίγες μόλις ημέρες πριν από την προγραμματισμένη τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών για το θέμα της ανταλλαγής κρατουμένων, δείχνει ότι υπάρχει συνεχής παρασκηνιακή επικοινωνία.
Για τον μέσο αναγνώστη, το πρακτικό συμπέρασμα της σημερινής συνάντησης είναι ότι το διαπραγματευτικό παράθυρο ανοίγει ξανά. Οι επόμενες εβδομάδες —και συγκεκριμένα το διάστημα μεταξύ της σημερινής επίσκεψης και της συνόδου του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη στα τέλη Σεπτεμβρίου— θα είναι καθοριστικές. Η επίσκεψη Κούσνερ-Γουίτκοφ δεν αποτελεί εγγύηση λύσης, αλλά σίγουρα αποτελεί ένδειξη ότι οι ΗΠΑ επιχειρούν να περάσουν από τις δηλώσεις προθέσεων σε συγκεκριμένες διευθετήσεις. Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι αν η Μόσχα είναι διατεθειμένη να ανταποδώσει με απτές χειρονομίες ή αν θα εξαντλήσει τη διαπραγμάτευση μέχρι την τελευταία στιγμή, όπως έχει κάνει κατ’ επανάληψη τα τελευταία χρόνια.
