Έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό ταχείας αντίδρασης σε περίπτωση απότομης και μαζικής αύξησης των μεταναστευτικών ροών προτείνει η Ελλάδα, με προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου για όσους εισέρχονται παράνομα, ενισχυμένη φύλαξη των συνόρων και επιτάχυνση των επιστροφών. Πρόκειται, ωστόσο, για πρόταση που δεν έχει ακόμη εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν αποτελεί ισχύον καθεστώς.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, παρουσίασε την πρόταση για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να υπάρχει προκαθορισμένο πλαίσιο, ώστε τα κράτη-μέλη να μην αναζητούν αποσπασματικές λύσεις όταν οι αφίξεις αυξάνονται τόσο γρήγορα ώστε να υπερβαίνουν τις δυνατότητες των συνόρων και των δομών υποδοχής.
Η αρχική διάρκεια εφαρμογής του μηχανισμού θα μπορεί να φτάνει έως τις 30 ημέρες. Στο διάστημα αυτό θα ενεργοποιείται δέσμη έκτακτων επιχειρησιακών μέτρων, με βασικούς άξονες την ισχυρότερη επιτήρηση των συνόρων, την προσωρινή αναστολή εξέτασης αιτημάτων ασύλου για παράνομες εισόδους και την ταχύτερη πραγματοποίηση επιστροφών.
Πότε θα ενεργοποιείται το ειδικό καθεστώς
Η πρόταση δεν προβλέπει αυτόματη ενεργοποίηση με βάση μία απλή αύξηση των αφίξεων. Για να τεθεί σε εφαρμογή το λεγόμενο «Ειδικό Καθεστώς Παρέκκλισης», θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια. Στόχος είναι να διαχωρίζεται μια πραγματική κατάσταση έκτακτης ανάγκης από τις συνήθεις διακυμάνσεις των μεταναστευτικών ροών.
Το βασικό ποσοτικό όριο που περιγράφεται είναι ο υπερδιπλασιασμός των εβδομαδιαίων ή δεκαπενθήμερων αφίξεων σε συγκεκριμένη συνοριακή ζώνη, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών. Η αξιολόγηση, επομένως, θα γίνεται τοπικά και σε σχέση με πρόσφατα δεδομένα, όχι μόνο με έναν συνολικό αριθμό εισόδων σε επίπεδο χώρας.
Στα ποιοτικά στοιχεία περιλαμβάνεται η αδυναμία των υφιστάμενων υπηρεσιών και δομών να διαχειριστούν την πίεση, καθώς και ενδείξεις ότι η μετακίνηση πληθυσμών χρησιμοποιείται οργανωμένα ως μέσο πίεσης. Η συνδυαστική εξέταση των κριτηρίων αποτελεί κρίσιμο μέρος της πρότασης, καθώς τα έκτακτα μέτρα θα συνδέονται με τεκμηριωμένη κρίση και περιορισμένη χρονική διάρκεια.
Τι έχει αποφασιστεί και ποιο είναι το επόμενο βήμα
Μέχρι τις 11 Οκτωβρίου 2026, η ΕΕ δεν έχει αποφασίσει ούτε τη θέσπιση ούτε την ενεργοποίηση του μηχανισμού. Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, η πρόταση έγινε δεκτή προς συζήτηση από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ενώ ο Θάνος Πλεύρης ανέφερε ότι συγκέντρωσε θετικές αντιδράσεις από πολλές χώρες.
Οι παρατηρήσεις των κρατών έχουν διαβιβαστεί στον αρμόδιο επίτροπο, με προοπτική να καταρτιστεί συγκεκριμένη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επόμενο Συμβούλιο. Αυτό είναι το ουσιαστικό επόμενο στάδιο: η ελληνική εισήγηση πρέπει να μετατραπεί σε ευρωπαϊκή νομοθετική ή θεσμική πρόταση και να περάσει από τις απαιτούμενες διαδικασίες πριν αποκτήσει πρακτική ισχύ.
Για την Ελλάδα, το προτεινόμενο πλαίσιο θα μπορούσε να προσφέρει προκαθορισμένα εργαλεία αντίδρασης σε μια αιφνίδια κρίση στα σύνορα. Για την ώρα, όμως, η αναστολή των διαδικασιών ασύλου και οι άμεσες επιστροφές παραμένουν στοιχεία μιας υπό διαπραγμάτευση πρότασης και όχι αποφασισμένα μέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πηγή: ertnews.gr
