Η προειδοποίηση του αναπληρωτή διοικητή των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, Βρετανού πτέραρχου σερ Τζον Στρίγκερ, ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν γίνεται «όλο και πιο απρόβλεπτος, επικίνδυνος και διατεθειμένος να αναλάβει ρίσκα» δεν είναι μια ακόμη δήλωση ρουτίνας. Διατυπώθηκε στο περιθώριο διάσκεψης ασφαλείας στην Εσθονία, σε μια χώρα που συνορεύει με τη Ρωσία, και συνοδεύτηκε από μια συγκεκριμένη προειδοποίηση: τα κράτη-μέλη πρέπει να προσέξουν ώστε η Μόσχα να μην τα παρασύρει σε «υπεραντίδραση» μέσα σε ένα «εύφλεκτο περιβάλλον».
Το ενδιαφέρον της τοποθέτησης βρίσκεται ακριβώς εκεί. Δεν περιγράφει μια ρωσική επίθεση κατά του ΝΑΤΟ ως επικείμενη, αλλά ένα παιχνίδι πρόκλησης και αντίδρασης, στο οποίο η Δύση καλείται να κρατήσει την ψυχραιμία της. Σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, η Μόσχα θα μπορούσε να επιδιώξει να διχάσει τους δυτικούς συμμάχους όσο ο πόλεμος στην Ουκρανία παρατείνεται, δοκιμάζοντας τα όρια της συλλογικής άμυνας με δολιοφθορές, κατασκοπεία, drones ή πυραύλους.
Οι ανησυχίες των Ευρωπαίων και οι διαφωνίες για το μέγεθος του κινδύνου
Δεν πρόκειται για μεμονωμένη φωνή. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έχει δηλώσει ότι η Ρωσία ενδέχεται να πλήξει χώρες του ΝΑΤΟ με εσκεμμένες επιθέσεις drones ή πυραύλων, τις οποίες θα παρουσιάσει μετά ως «ατυχήματα» — μια τακτική που δύσκολα αποδίδεται σε κλιμάκωση, αλλά και δύσκολα αποδεικνύεται ως σκόπιμη. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε από την κυβέρνησή του σχέδιο προστασίας κρίσιμων υποδομών έναντι επιθέσεων με drones και κυβερνοεπιθέσεων, δείγμα ότι το ζήτημα έχει περάσει από τη ρητορική στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Την ίδια στιγμή, άλλοι αξιωματούχοι στέλνουν αντίθετο μήνυμα. Βρετανός αξιωματούχος άμυνας, μιλώντας ανώνυμα, εκτίμησε ότι ο Πούτιν δεν επιδιώκει άμεση αντιπαράθεση με τη Συμμαχία. Ο πρόεδρος της Λετονίας Έντγκαρς Ρίνκεβιτς δήλωσε από τη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ότι δεν παρατηρείται συγκέντρωση ρωσικών δυνάμεων κοντά στα σύνορα των χωρών της Βαλτικής, καθώς η Ρωσία είναι απορροφημένη στην Ουκρανία. Ο Αμερικανός πρεσβευτής στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, απέρριψε επίσης τις ανησυχίες, λέγοντας ότι ο Πούτιν δεν θέλει σύγκρουση με τη Συμμαχία.
Τι σημαίνει αυτή η ασυμφωνία για την Ελλάδα
Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι ενιαία, και αυτό έχει τη δική του σημασία. Από τη μια, οι ηγέτες της πρώτης γραμμής — Πολωνία, Βαλτικές χώρες — πιέζουν για ετοιμότητα απέναντι σε υβριδικές και «ασαφείς» ενέργειες, δηλαδή σε περιστατικά που δεν συνιστούν κήρυξη πολέμου αλλά δοκιμάζουν την αντίδραση της Συμμαχίας. Από την άλλη, οι ΗΠΑ και η Βρετανία επιμένουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη άμεσης στρατιωτικής προετοιμασίας εναντίον του ΝΑΤΟ.
Για την Ελλάδα, μέλος της Συμμαχίας με εκτεταμένη ακτογραμμή, κρίσιμες υποδομές και ενεργειακές διασυνδέσεις, το πρακτικό συμπέρασμα είναι διπλό. Πρώτον, η απειλή που περιγράφεται δεν είναι εισβολή αλλά δολιοφθορά, κυβερνοεπίθεση ή περιστατικό που μπορεί να αποδοθεί σε «λάθος» — απειλή που αντιμετωπίζεται με θωράκιση υποδομών και συντονισμό, όχι με κινητοποίηση. Δεύτερον, η ασυμφωνία μεταξύ των συμμάχων για το πόσο κοντά είναι ο κίνδυνος είναι από μόνη της ένα από τα όπλα που φέρεται να χρησιμοποιεί η Μόσχα: ο διχασμός.
Ο πτέραρχος Στρίγκερ έθεσε το δίλημμα με όρους ψυχραιμίας: το ζητούμενο δεν είναι να αγνοήσει κανείς την απειλή, αλλά να μην αντιδράσει με τρόπο που θα της δώσει αυτό που επιδιώκει. Για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, και για την Αθήνα, αυτό σημαίνει επένδυση σε αντοχή και αποτροπή μικρής κλίμακας — και όχι σε σενάρια γενικευμένης σύρραξης που, προς το παρόν τουλάχιστον, οι ίδιες οι υπηρεσίες των συμμάχων δεν επιβεβαιώνουν.
