Οι τελευταίες ημέρες ή ώρες της ζωής συχνά συνοδεύονται από αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη, στην επικοινωνία και στην αναπνοή. Τα σημάδια αυτά δείχνουν ότι ο οργανισμός επιβραδύνει, αλλά δεν αποτελούν από μόνα τους ασφαλή τρόπο πρόβλεψης του ακριβούς χρόνου του θανάτου.
Η Δρ Sarah Holmes, επικεφαλής ιατρός στον οργανισμό ανακουφιστικής φροντίδας Marie Curie UK, περιγράφει μια σταδιακή «μεταβατική φάση». Ο άνθρωπος κουράζεται ευκολότερα, κοιμάται περισσότερες ώρες και μπορεί να έχει λιγότερη ενέργεια για επικοινωνία ή καθημερινές δραστηριότητες. Συχνά δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια συζήτηση και χρειάζεται μεγαλύτερη βοήθεια από τους ανθρώπους που τον φροντίζουν.
Παράλληλα, μειώνεται η επιθυμία για φαγητό και νερό, καθώς το πεπτικό σύστημα αρχίζει να περιορίζει τη λειτουργία του. Η αλλαγή αυτή μπορεί να ανησυχήσει έντονα την οικογένεια, όμως αποτελεί μέρος της συνολικής επιβράδυνσης του σώματος. Η φροντίδα σε αυτό το στάδιο πρέπει να καθοδηγείται από τον θεράποντα γιατρό ή την ομάδα ανακουφιστικής φροντίδας, ιδιαίτερα όταν υπάρχει δυσκολία στην κατάποση ή εμφανής δυσφορία.
Ποια σημάδια δείχνουν ότι το τέλος πλησιάζει
Τα συχνότερα σημάδια που περιγράφονται πριν από τον θάνατο είναι η αυξανόμενη υπνηλία, η έντονη κόπωση, η περιορισμένη πρόσληψη τροφής και υγρών και η μειωμένη δυνατότητα συμμετοχής σε συζητήσεις. Ο ασθενής μπορεί να περνά περισσότερο χρόνο στο κρεβάτι και να εξαρτάται περισσότερο από τους φροντιστές του για βασικές ανάγκες.
Η μικρότερη πρόσληψη τροφής μπορεί να οδηγήσει τον οργανισμό σε κέτωση, δηλαδή να χρησιμοποιεί κυρίως αποθηκευμένο λίπος αντί για γλυκόζη ως πηγή ενέργειας. Αυτό συνδέεται με σημαντική απώλεια βάρους. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ένα μεμονωμένο εύρημα που προσδιορίζει πόσος χρόνος απομένει, αλλά για μία αλλαγή που αξιολογείται μαζί με τη συνολική κλινική εικόνα.
Καθώς πλησιάζουν οι τελευταίες στιγμές, η αναπνοή μπορεί να γίνει ακανόνιστη, η κυκλοφορία του αίματος να επιβραδυνθεί και τελικά να σταματήσει ο καρδιακός παλμός. Ιατρικά, ο θάνατος συνήθως διαπιστώνεται όταν η καρδιά δεν χτυπά πλέον, η αναπνοή έχει σταματήσει και ο άνθρωπος δεν έχει αισθήσεις.
Γιατί τα σημάδια δεν είναι ίδια σε όλους
Η πορεία δεν ακολουθεί ένα απολύτως σταθερό χρονοδιάγραμμα. Σε ανθρώπους με εκφυλιστικές παθήσεις, όπως η άνοια ή η νόσος Πάρκινσον, η μετάβαση μπορεί να είναι δυσκολότερο να αναγνωριστεί, επειδή η υπνηλία, η δυσκολία επικοινωνίας ή η ανάγκη για βοήθεια ενδέχεται να υπήρχαν ήδη ως συνέπειες της νόσου.
Γι’ αυτό οι συγγενείς δεν πρέπει να επιχειρούν να εκτιμήσουν μόνοι τους αν ο θάνατος είναι άμεσος. Κάθε νέα ή απότομη αλλαγή χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας, καθώς ορισμένα συμπτώματα μπορεί να έχουν διαφορετική αιτία ή να απαιτούν αντιμετώπιση για την ανακούφιση του ασθενούς.
Ο βασικός στόχος στο τέλος της ζωής δεν είναι η πίεση για φαγητό, επικοινωνία ή δραστηριότητα, αλλά η άνεση, η αξιοπρέπεια και ο έλεγχος της δυσφορίας. Η στενή συνεργασία με την ιατρική ομάδα βοηθά την οικογένεια να κατανοήσει τις αλλαγές και επιτρέπει στον ασθενή να λάβει φροντίδα προσαρμοσμένη στις πραγματικές του ανάγκες.
