Η πλημμυρική εμπειρία της Κρήτης δεν είναι απλώς θέμα έντονης βροχόπτωσης. Όπως εξήγησε στο ΕΡΤnews Radio 105,8 ο Μιχάλης Διακάκης, επίκουρος καθηγητής Ακραίων Φαινομένων και Φυσικών Καταστροφών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το νερό που κατέβηκε από τα βουνά δεν βρήκε χώρο να φτάσει στη θάλασσα — και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο που έχει χτιστεί το νησί.
Ο καθηγητής εντόπισε δύο δομικά χαρακτηριστικά της Κρήτης που κάνουν τη διαφορά. Το πρώτο είναι το ανάγλυφο: πρόκειται για ορεινή περιοχή, με χειμάρρους που κατεβάζουν το νερό πολύ γρήγορα, ενώ οι ορεινές ζώνες δέχονται και μεγαλύτερα ύψη βροχής. Το δεύτερο είναι ανθρωπογενές: η τουριστική ανάπτυξη δημιούργησε πυκνό δομικό ιστό και μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες πάνω στην παραλία, αφήνοντας ελάχιστο περιθώριο στα ρέματα να εκτονώσουν τη ροή τους προς τη θάλασσα.
Το κρίσιμο σημείο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι η βροχόπτωση που προκάλεσε τα προβλήματα δεν ήταν ακραία. Ήταν έντονη, αλλά όχι εκτός συνηθισμένων ορίων — ειδικά στα χαμηλότερα υψόμετρα. Παρ’ όλα αυτά, ρέματα γέμισαν και υπερχείλισαν. Δεν επρόκειτο για εκτεταμένη καταστροφή, αλλά για φαινόμενα που μεγιστοποιήθηκαν επειδή ο διαθέσιμος χώρος για το νερό ήταν ελάχιστος.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η εικόνα αυτοκινήτων να παρασύρονται. Ο καθηγητής εξήγησε ότι πολλοί από αυτούς τους χώρους — κοίτες και παρόχθιες ζώνες — μετατρέπονται τους καλοκαιρινούς μήνες ή με καλό καιρό σε πάρκινγκ, χώρους στάθμευσης, ακόμη και σημεία αναψυχής. Όταν έρχεται η νεροποντή, τα οχήματα βρίσκονται πάνω στη διαδρομή του νερού.
Τι σημαίνει η έρευνα για τα «μη ακραία» φαινόμενα
Ο Διακάκης ανέφερε πρόσφατη έρευνα με συναδέλφους από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, από την οποία προκύπτει ότι τα μεγάλα πλημμυρικά γεγονότα δεν οφείλονται κατ’ ανάγκη σε ακραία καιρικά φαινόμενα. Με άλλα λόγια, η ένταση της βροχής δεν είναι ο μόνος — ούτε πάντα ο καθοριστικός — παράγοντας. Η έκθεση των υποδομών, η κάλυψη των φυσικών αποδεκτών και η απουσία ελεύθερου χώρου για το νερό λειτουργούν πολλαπλασιαστικά.
Αυτό έχει άμεση πρακτική σημασία για τους πολίτες και τους δήμους: η πρόληψη δεν ταυτίζεται μόνο με την πρόγνωση του καιρού, αλλά και με τη χωροταξία, το θεσμικό πλαίσιο και τη διατήρηση της λειτουργίας των ρεμάτων. Όταν μια κοίτη χρησιμοποιείται ως πάρκινγκ ή χώρος αναψυχής, η επόμενη έντονη βροχή μπορεί να μετατραπεί σε τοπική καταστροφή ακόμη και χωρίς ακραία μετεωρολογικά δεδομένα.
Η ουσία της τοποθέτησης είναι ότι οι πλημμύρες στην Κρήτη δεν είναι μόνο φυσικό φαινόμενο — είναι και αποτέλεσμα επιλογών δόμησης και ανάπτυξης που περιορίζουν την ικανότητα του εδάφους να διαχειριστεί το νερό. Όσο ο τουριστικός ιστός επεκτείνεται χωρίς να αφήνει ανάσες στα ρέματα, τόσο πιο ευάλωτες θα παραμένουν οι παράκτιες περιοχές, ανεξάρτητα από το πόσο «ακραία» θα είναι η επόμενη βροχή.
