Κάθε Σεπτέμβριο, η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης φέρνει ένα πακέτο εξαγγελιών με φόντο τα εγκαίνια και την ομιλία του πρωθυπουργού. Το ερώτημα που επιστρέφει μονότονα στην επικαιρότητα είναι ένα: πόσα από αυτά τα μέτρα φτάνουν ποτέ στην τσέπη ή στην καθημερινότητα του πολίτη, και πόσα «τρώγονται» στον δρόμο προς την εφαρμογή τους.
Ο χάρτης από την εξαγγελία στην πράξη
Η διαδρομή ενός μέτρου από το βήμα της ΔΕΘ μέχρι την εφαρμογή του περνά από τουλάχιστον τέσσερα φίλτρα. Πρώτο είναι το υπουργείο Οικονομικών, που πρέπει να βρει τον δημοσιονομικό χώρο. Δεύτερο είναι η διαβούλευση με τους θεσμούς στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, όπου τα δημοσιονομικά περιθώρια κρίνονται με βάση τους στόχους του προϋπολογισμού. Τρίτο είναι η νομοθέτηση — συχνά μέσω πολυνομοσχεδίων που κατατίθενται με καθυστέρηση μηνών. Τέταρτο, και πιο ύπουλο, είναι η διοικητική υλοποίηση: εγκύκλιοι, πλατφόρμες, στελέχωση υπηρεσιών.
Στην πράξη, το «τρώει» δεν σημαίνει απαραίτητα ακύρωση. Σημαίνει συνήθως συρρίκνωση, μετάθεση ή αλλαγή τεχνικών λεπτομερειών που μειώνουν το όφελος. Ένα επίδομα που εξαγγέλλεται ως καθολικό μπορεί να καταλήξει εισοδηματικά στοχευμένο. Ένας φόρος που ανακοινώνεται ως «ελάφρυνση» μπορεί να μετατραπεί σε αναβολή δόσεων. Ένα έργο υποδομής μπορεί να «ωριμάσει» για χρόνια χωρίς να μπει μπουλντόζα.
Γιατί η χρονιά της εφαρμογής είναι πάντα πιο δύσκολη
Τα μέτρα που εξαγγέλλονται στη Θεσσαλονίκη έχουν συνήθως ορίζοντα εφαρμογής τον επόμενο χρόνο, με αιχμή τον προϋπολογισμό του φθινοπώρου. Εκεί αποκαλύπτεται η πραγματική τους διάσταση: ό,τι δεν χωρά στο προσχέδιο του προϋπολογισμού που κατατίθεται στις αρχές Οκτωβρίου, μετατίθεται ή ξεχνιέται. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι μεγαλύτερες αποκλίσεις εμφανίζονται σε μέτρα με πολιτικό κόστος και σε εκείνα που απαιτούν νέα δομή, όχι απλή μεταφορά κονδυλίου.
Υπάρχει και ο παράγοντας των έκτακτων γεγονότων. Μια φυσική καταστροφή, μια διεθνής αναταραχή στις τιμές της ενέργειας ή μια πίεση στις αγορές ομολόγων μπορούν να «φάνε» δημοσιονομικό χώρο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Τότε η κυβέρνηση επιλέγει τι θα προστατεύσει: συνήθως τις άμεσες ενισχύσεις και τα επιδόματα, θυσιάζοντας διαρθρωτικές παρεμβάσεις με μακροπρόθεσμο όφελος.
Για τον αναγνώστη, η πρακτική συμβουλή είναι απλή. Κρατήστε ημερολόγιο των εξαγγελιών κάθε Σεπτεμβρίου και ελέγξτε τρεις δείκτες: αν το μέτρο μπήκε στο προσχέδιο του προϋπολογισμού, αν κατατέθηκε σχετική διάταξη στη Βουλή και αν εκδόθηκε εγκύκλιος εφαρμογής. Όταν λείπει ο τρίτος, το μέτρο υπάρχει στα χαρτιά αλλά όχι στη ζωή. Και όταν η ημερομηνία εφαρμογής μετατίθεται δύο φορές, η πιθανότητα να μην εφαρμοστεί ποτέ αυξάνεται κατακόρυφα.
Το συμπέρασμα δεν είναι κυνικό, είναι διαδικαστικό: τα μέτρα δεν «τρώγονται» από κακία, αλλά από την απόσταση ανάμεσα στον λόγο της εξαγγελίας και στη μηχανική της εφαρμογής. Όποιος παρακολουθεί τα στάδια και όχι τους τίτλους, ξέρει από νωρίς τι θα φτάσει.
